Aile Sağlığı Merkezi, Eczane ve Laboratuvar Aşı Dolaplarında

UPS Sistemlerinde Neden LiFePO₄ Akü Kullanılmamalıdır?

4

Aile Sağlığı Merkezleri (Sağlık Ocakları), eczaneler ve laboratuvarlarda kullanılan aşı dolapları ve numune dolapları, soğuk zincirin kesintisiz korunması gereken kritik tıbbi cihazlardır.
Bu nedenle elektrik kesintilerine karşı Kesintisiz Güç Kaynağı (UPS) veya jeneratör ile desteklenmeleri zorunlu hale gelmiştir.

Ancak burada en sık yapılan teknik hata, UPS sistemlerinde LiFePO₄ (lityum) akü kullanılmasıdır.
Bu uygulama, hem cihaz güvenliği hem de uzun vadeli sistem sağlığı açısından uygun değildir.

Aşı Dolapları İçin UPS Sistemlerinin Çalışma Mantığı

Aşı dolabı UPS sistemleri:

• 7/24 kesintisiz çalışır

• Aküyü her zaman tam dolu (%100) halde bekletir

• Sürekli float (tampon) şarj uygular

• Elektrik kesildiği anda ani yükle devreye girer

Bu çalışma prensibi, kurşun-asit tabanlı jel ve AGM aküler için tasarlanmıştır.

LiFePO₄ Aküler Neden Aşı Dolabı UPS Sistemlerine Uygun Değildir?

???? 1. LiFePO₄ Hücreler Sürekli %100 Dolu Beklemeye Uygun Değildir

LiFePO₄ akü hücreleri:

• En sağlıklı şekilde %20 – %80 doluluk aralığında

• Uzun süreli beklemede ise %40 – %60 dolulukta

çalışacak şekilde tasarlanmıştır.

UPS sistemlerinin aküyü sürekli tam dolu tutması:

• Hücre içinde kimyasal stres oluşturur

• Hücre dengesini bozar

• Zamanla geri dönüşü olmayan kapasite kaybına yol açar

Bu durum ani arıza şeklinde değil,
sessizce ve fark edilmeden gerçekleşir.

❌ 2. UPS Şarj Profili LiFePO₄ Kimyasıyla Uyumlu Değildir

UPS sistemler:

• Sabit voltajlı

• Sürekli float şarjlı

• Geniş toleranslı

bir şarj yapısına sahiptir.

LiFePO₄ aküler ise:

• CC–CV kontrollü şarj

• Dar voltaj toleransı

• Hücre bazlı dengeleme

gerektirir.

Bu uyumsuzluk, LiFePO₄ akünün:

• Yanlış şarj edilmesine

• Ömrünün ciddi şekilde kısalmasına
  neden olur.

⚠️ 3. BMS – UPS Haberleşme Sorunu

LiFePO₄ aküler üzerinde bulunan BMS (Battery Management System):

• Hücre sıcaklığı

• Akım

• Gerilim

• Doluluk oranı

gibi değerleri sürekli izler.

UPS sistemler bu verileri okuyamaz.
Bu durumda:

• BMS ani korumaya girer

• UPS aküyü arızalı zanneder

• Sistem beklenmedik şekilde kapanabilir

Bu risk, aşı dolapları için kabul edilemez.

???? 4. Aşı Dolaplarında Ani Kesinti Riski

UPS + LiFePO₄ kombinasyonunda:

• BMS anlık akımı riskli algılayabilir

• Akımı tek seferde kesebilir

Bu durum:

• Aşı dolabının durmasına

• Soğuk zincirin bozulmasına

• Aşıların kullanılamaz hale gelmesine

sebep olabilir.

Yönetmelik ve Uygulama Açısından Değerlendirme

Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği’nde, aşı dolaplarının faal ve kesintisiz çalışmasının zorunlu olduğu açıkça belirtilmektedir.
Bu sorumluluğun yerine getirilebilmesi için kullanılan güç kaynağının:

• Sürekli çalışmaya uygun

• Kararlı ve öngörülebilir

• Uzun yıllar güvenle kullanılabilir

olması gerekir.

LiFePO₄ aküler bu kullanım senaryosu için uygun değildir.

Aşı Dolabı UPS Sistemlerinde Hangi Aküler Kullanılmalıdır?

Bu tür kritik tıbbi uygulamalarda en doğru çözümler:

• Jel aküler

• AGM aküler

• Deep cycle kurşun-asit akülerdir

Bu aküler:

• Sürekli dolu beklemeye uygundur

• UPS şarj mantığıyla tam uyumludur

• Uzun süre stabil çalışır

Kesintisiz Güç Kaynağı ile Çalıştırılabilecek Cihazlar

Doğru akü tipi ile tasarlanmış UPS sistemleri:

• Aşı dolabı

• Numune dolabı

• Bilgisayar

• Yazıcı

• İnternet modemi

• Yazarkasa

• Aydınlatma

gibi tüm temel cihazları, istenilen süre boyunca güvenle çalıştırabilir.

Sonuç

Aile Sağlığı Merkezleri, eczaneler ve laboratuvarlarda kullanılan aşı dolapları için UPS sistemleri hayati öneme sahiptir.
Bu sistemlerde LiFePO₄ akü kullanımı teknik olarak uyumsuzdur ve önerilmez.

Aşı dolapları için UPS seçerken en önemli kriter,
en yeni teknoloji değil, en güvenli ve en stabil çözümdür.